راهنمای جامع نرم‌افزارهای شهرسازی

راهنمای جامع نرم‌ افزارهای شهرسازی

شهرسازی یک رشته میان‌رشته‌ای است که با طراحی، برنامه‌ریزی و مدیریت فضاهای شهری سر و کار دارد. هدف اصلی این رشته، ایجاد محیط‌های زیست پایدار، کارآمد، ایمن، زیبا و عادلانه برای زندگی انسان‌ها است. شهرسازی ترکیبی است از علوم فنی، اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و هنری و تلاش می‌کند تا میان نیازهای مردم، امکانات محیطی و الزامات توسعه هماهنگی ایجاد کند.

شهرسازی هم جنبه‌ی برنامه‌ریزی کلان (طرح‌های جامع، تفصیلی، استراتژیک) دارد و هم جنبه‌ی طراحی شهری (طراحی فضاهای عمومی، خیابان‌ها، میدان‌ها، محورهای شهری و غیره).

رشته شهرسازی در ایران

شهرسازی به عنوان یک رشته دانشگاهی در ایران از دهه ۴۰ شمسی آغاز شد و نخستین بار به شکل تخصصی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ارائه شد. امروزه این رشته در مقاطع کارشناسی (طراحی و برنامه‌ریزی شهری)، کارشناسی ارشد (برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، طراحی شهری، مدیریت شهری و…) و دکتری (برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، طراحی شهری) تدریس می‌شود.

شهرسازان در ایران معمولاً در مشاوران شهرسازی، شهرداری‌ها، سازمان‌های دولتی و شرکت‌های خصوصی فعالیت می‌کنند. این رشته در ایران به‌شدت به سیاست‌های دولتی وابسته است و طرح‌ها عمدتاً با سفارش نهادهای دولتی و شهرداری‌ها تهیه می‌شوند.

نرم‌افزارهای ضروری برای فعالیت در رشته شهرسازی

یک شهرساز حرفه‌ای برای انجام تحلیل‌ها، طراحی‌ها و ارائه‌های خود علاوه بر دانش فنی، به ترکیبی از نرم‌افزارهای تخصصی نیاز دارد که هر کدام بخشی از فرایند کار را پوشش می‌دهند. این نرم‌افزارها به چهار دسته کلی تقسیم بندی می‌شوند.

1. نرم‌افزارهای ترسیم و طراحی نقشه

• AutoCAD

اتوکد پایه‌ای‌ترین و پرکاربردترین ابزار ترسیمی در حوزه شهرسازی شناخته می‌شود. این برنامه یک نرم‌افزار طراحی است که توسط شرکت Autodesk توسعه یافته و به متخصصان شهری و معماران این امکان را می‌دهد تا انواع نقشه‌های دوبعدی و سه‌بعدی را با دقت بسیار بالا رسم کنند.

برای دانشجویان و حرفه‌ای‌های رشته شهرسازی، ترسیم نقشه‌های وضع موجود، قطعه‌بندی زمین، شبکه معابر و تهیه پلان‌های توسعه‌ای و طرح‌های جامع و تفصیلی توسط اتوکد انجام می‌شود. همچنین خروجی گرفتن از نقشه‌ها به فرمت‌هایی مناسب برای نرم‌افزارهای دیگر، اتوکد را به یک حلقه اتصال بین مراحل مختلف برنامه‌ریزی و طراحی شهری تبدیل کرده است.

پکیج آموزشی فیدارکد به آموزش تخصصی اتوکد برای شهرسازان پرداخته و با ترکیب با تویین‌موشن، روش ارائه پروژه‌ها را نیز آموزش داده‌است. برای مشاهده دوره کلیک کنید.

• Revit

رویت نرم‌افزار مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM) است که مانند اتوکد توسط شرکت Autodesk توسعه داده شده و برای مدل‌سازی سه‌بعدی دقیق ساختمان‌ها و شبیه‌سازی اطلاعات ساخت استفده می‌شود. این مدل‌سازی نه‌تنها هندسه سازه بلکه اطلاعات مصالح، نوع کاربری، ارتفاع و ارتباطات عملکردی را نیز ذخیره می‌کند.

در پروژه‌های شهرسازی، این قابلیت کمک می‌کند روند طراحی ساختمان‌ها و فضاهای شهری به‌گونه‌ای انجام شود که تداخلات کم شود، تحلیل نور و سایه در محیط‌های شهری ساده‌تر انجام شود و شبیه‌سازی انرژی و عملکرد ساختمان‌ها به‌راحتی صورت گیرد.

درمجموعه فیدارویت به آموزش رویت در قالب پروژه‌های شهری پرداخته شده‌است. برای مشاهده دوره کلیک کنید.

2. نرم‌افزارهای تحلیل مکانی و برنامه‌ریزی

ArcGIS و ArcGIS Pro دو نرم‌افزار تخصصی رشته شهرسازی هستند و برای تحلیل‌های مکانی، تحلیل شبکه حمل‌ونقل، پایگاه داده‌های مکانی و تهیه نقشه‌های موضوعی بکار می‌روند.

• آرک جی‌آی‌اس (ArcGIS)

آرک جی‌آی‌اس یک سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) است که توسط ESRI توسعه یافته و به برنامه‌ریزان شهری این امکان را می‌دهد تا اطلاعات مکانی و توصیفی مختلف را به‌صورت یکپارچه ذخیره، مدیریت و تحلیل کنند.

ArcGIS به شما کمک می‌کند لایه‌های مختلف اطلاعاتی شهری، مانند کاربری اراضی، تراکم جمعیت، شبکه راه‌ها و تأسیسات شهری را روی یک نقشه ترکیب کنید و تحلیل‌های مکانی متنوعی مانند شناسایی نقاط بحرانی یا تحلیل دسترسی به خدمات شهری را انجام دهید. به کمک این نرم‌افزار، برنامه‌ریزان شهری می‌توانند مناسب‌ترین مکان‌ها برای توسعه زیرساخت، مناطق خطرپذیر یا مسیرهای جدید را شناسایی کنند و تصمیم‌هایی مبتنی بر اطلاعات بگیرند.

• آرک جی‌آی‌اس پرو (ArcGIS Pro)

آرک جی‌آی‌اس پرو، نسل جدید نرم‌افزار GIS شرکت ESRI است و با محیط کاربری مدرن‌تر و توانمندی‌های پیشرفته‌تر، به شهرسازان کمک می‌کند تحلیل‌های جامع‌تری داشته باشند. این نرم‌افزار به‌طور هم‌زمان از تحلیل و نمایش دو بعدی و سه‌ بعدی پشتیبانی می‌کند و قابلیت تهیه نقشه‌های پویا، داشبوردهای مدیریتی و مدل‌های سه‌بعدی از محیط شهری را دارد.

مهم‌ترین تفاوت این نرم‌افزار نسبت به ArcGIS کلاسیک، عملکرد روان‌تر، امکانات تحلیل سه‌بعدی قوی‌تر و ابزارهای یکپارچه‌تر برای مدیریت داده است.

برای مشاهده سرفصل‌های دوره آرک جی‌آی‌اس پرو فیدار کلیک کنید.

• مقایسه ArcGIS و ArcGIS Pro
  ArcGIS نرم‌افزار کلاسیک‌تری است و بیشتر برای تحلیل‌های دوبعدی استفاده می‌شد، ولی ArcGIS Pro علاوه‌بر همه این امکانات، برای تحلیل سه‌بعدی و مدل‌سازی‌های پیشرفته شهری بهینه‌سازی شده است، رابط کاربری بهتری دارد و پردازش‌های سریع‌تر و کارآمدتری انجام می‌دهد. این ارتقاء، ArcGIS Pro را به گزینه مناسب‌تر برای پروژه‌های پیچیده‌تر برنامه‌ریزی شهری و مدیریت داده‌های حجیم شهری تبدیل کرده است.
• CityEngine

سیتی‌انجین یک نرم‌افزار تخصصی مدل‌سازی سه‌بعدی محیط‌های شهری است که توسط ESRI توسعه داده شده و به شما این امکان را می‌دهد تا مدل‌های سه‌بعدی مقیاس کلان از شهرها و بافت‌های شهری بسازید.

این نرم‌افزار از قوانین برنامه‌ریزی شهری و الگوریتم‌های تولید فرم استفاده می‌کند و می‌تواند سناریوهای مختلف توسعه را شبیه‌سازی کرده و پیامدهای آن را به‌صورت بصری نمایش دهد. برنامه‌ریزان شهری به کمک سیتی‌انجین به‌راحتی می‌توانند تغییرات کاربری زمین، ارتفاع ساختمان‌ها، تراکم و دید و منظر شهری را ارزیابی کرده و نتایج را به‌صورت سه‌بعدی و قابل‌فهم به مدیران و ذینفعان ارائه دهند.

دوره آموزشی سیتی‌انجین در شهرسازی را با تدریس دکتر فرشاد شریعت‌پور در پکیج جامع سیتی‌انجین فیدار مشاهده کنید.

3. نرم‌افزارهای مدل‌سازی

• Rhinoceros

راینو نرم‌افزاری قدرتمند برای طراحی فرم‌های پیچیده، تحلیل‌های پارامتریک و مدل‌سازی سه بعدی فرم‌های شهری است که به دلیل توانایی کار با هندسه‌های پیچیده و آزاد، برای طراحی فرم‌های خاص و المان‌های شهری منحصربه‌فرد به کار می‌رود. این نرم‌افزار در طراحی فضاهای شهری، مبلمان شهری، سازه‌های سبک و آثار هنری شهری بسیار محبوب است.

استفاده از راینو به همراه پلاگین‌هایی مثل Grasshopper به متخصصان شهرسازی این امکان را می‌دهد که مدل‌های پارامتریک بسازند و فرم‌ها را براساس متغیرها و سناریوهای مختلف تغییر دهند، چیزی که به روند طراحی خلاقانه کمک می‌کند.

در دوره راینو فیدار با آموزش بیش از هشتاد پروژه توسط استاد سهیل طاهری، به مهارت بالایی در این نرم افزار دست می‌یابید.

4. نرم‌افزارهای پرزانته و گرافیک

• Photoshop

فتوشاپ یک ابزار کلیدی برای پرزانته گرافیکی پروژه‌های شهرسازی به حساب می‌آید. به کمک فتوشاپ می‌توانید رندرهای سه‌بعدی و نقشه‌های دوبعدی را پست‌پروداکشن کنید، سایه‌ها، افکت‌ها و عناصر محیطی مثل پوشش گیاهی و پرسوناژ را به آن‌ها اضافه کنید، شیت‌بندی حرفه‌ای انجام دهید، اینفوگرافیک های مرتبط با تحلیل‌های شهری تهیه کنید و کیفیت نهایی پرزانته خود را ارتقاء دهید.

• Illustrator

ایلاستریتور نرم‌افزار برداری قدرتمند Adobe است و برای رسم نمودارها، آیکون‌ها و عناصر گرافیکی پرکاربرد در ارائه‌های شهری به کار می‌رود. این نرم‌افزار به کمک ترسیم برداری، امکان تهیه نقشه‌های شماتیک، نمودارهای تحلیل روند و دیاگرام‌هایی را فراهم می‌کند که بدون افت کیفیت، قابل چاپ و بزرگ‌نمایی‌اندشهرسازان از ایلاستریتور برای زیباسازی شیت‌ها، رسم راهنمای بصری و تولید عناصر بصری قابل‌فهم برای عموم استفاده می‌کنند.

دوره فتوشاپ و ایلوستریتور فیدار توسط مهندس مهتاب ترکی به صورت کاملا جامع در قالب پروژه‌های متعدد شهرسازی تدریس شده‌است. برای مشاهده دوره کلیک کنید.

• Twinmotion

تویین‌موشن نرم‌افزاری پرسرعت، قدرتمند و کاربرپسند برای پرزانته سه‌بعدی و ساخت انیمیشن‌های معماری و شهری است. این نرم‌افزار به کمک موتور رندر Real-Time به کاربر اجازه می‌دهد بدون نیاز به زمان طولانی رندر، تصاویر و ویدئوهایی واقع‌گرایانه از پروژه تهیه کند. تویین‌موشن برای شبیه سازی محیطی طرح‌های شهری و پرزانته آن، تحلیل آثار بصری پروژه، شبیه‌سازی رفت‌وآمد مردم و خودروها و حتی نمایش تغییرات آب‌وهوایی و نور روز و شب استفاده می‌شود. این قابلیت‌ها کمک می‌کند کارفرما و شهروندان به‌صورت حسی و بصری پروژه را تجربه کرده و بازخورد بدهند.

جدیدترین نسخه تویین موشن توسط مهندس سید محمدرضا لاجوردی، مدرس بین‌المللی این نرم‌افزار تهیه و تدریس شده است.

• PowerPoint

پاورپوینت نرم‌افزار پرزانته‌ساز و آشنای همگان است. در رشته شهرسازی می‌توان برای آماده‌کردن ارائه‌های رسمی، کنفرانس‌ها و دفاع از پروژه‌ها از آن استفاده کرد. همچنین به کمک پاورپوینت می‌توانید نقشه‌ها، نمودارها و تحلیل‌ها را به‌شکل اسلایدی و قابل‌فهم کنار یکدیگر بگذارید، انیمیشن بسازید و روند کار را به کارفرما، داوران و اساتید نشان دهید. سادگی و قابلیت تعامل این نرم‌افزار آن را به انتخابی مناسب برای پرزانته اطلاعات شهری و روند مطالعات تبدیل کرده است.

هریک از این نرم‌افزارها برای بخشی از فرایند طراحی و برنامه‌ریزی شهری مناسب‌اند؛ برای مثال ArcGIS و ArcGIS Pro برای تحلیل داده‌های مکانی، AutoCAD و Revit برای طراحی دقیق، Rhino و CityEngine برای مدل‌سازی سه‌بعدی، Twinmotion برای پرزانته واقع‌گرایانه و Photoshop و Illustrator برای کارهای گرافیکی و PowerPoint برای ارائه نتایج استفاده می‌شوند.

نرم‌افزارهای پیشنهادی شهرسازی بر اساس کارکرد